ภาพรวมธัม
–ทัสน นิยามว่า ภาพรวมธัม
-4ภาพรวมธัม ญาน73 ญาน16 สัจ4 ตารางต่างๆ
-ญาน16(โสฬสญาน หรือ วิปัสนญาน16) นิยามว่า 16ขั้นตอนการบันลุธัม
1 นามรูป (แยกรูปแยกนาม แยกกายแยกใจ จนเห็นผู้รู้ตัว/โพชังคสังขาโต)
(3เห็น
เห็นไม่บ่อย เรียกว่า เห็น
เห็นบ่อย เรียกว่า ได้
เห็นเกือบทั้งวัน เรียกว่า ได้ผู้)
2 ปัจย (แยกเหตุแยกผล=ปัญ)
3 สัมสน (เห็นไตรลักสน/สน3)
4 อุทยัพ (เห็นเกิดดับ)
5 ภังค (เห็นวิปัสนปหาน)
ปหาน นิยามว่า แก้ไข แก้กิเลส แก้ปัญหา
6 ภย (เห็นภัยของวัต/อบาย)
7 อาทีนว (เห็นโอตัป)
8 นิพิท (เบื่อวัตแบบกึ่งโรคซึมเศร้า)
นิยามว่า เบื่อ ท้อ ไร้เป้าหมาย ภาวะใจอ่อนล้า Languish กึ่งโรคซึมเศร้า
9 มุญจิตะ (อยากจะเปลี่ยนแปลงอย่างมากเพราะทุกข์มาก)
10 ปติสังขาร (พบอิทธิวิปัสน=โพชังควิริย)
ญานที่11-13(3โสดาญาน)เกิดขณะเกิดโสดามัคผล
11 สังขารุเปกข (เห็นเบิกบานก่อนได้วิหาร)
12 อนุโลมสัทธ3 (เห็นด้วยทำตามสัทธ3อย่างทุ่มเท)
เพจสัทธอธิบายทั้งคำว่าอนุโลมและสัทธ3
13 โคตรภู (ข้ามโคตร)
ญานที่14-16เรียกรวมว่ามัคผล
14 ปติมัค (ปริปหาน)
15 ปติผล (ปริอุเบกข)
16 ปัจเวกขน (มัคผลทัสน)
-วิปัสนญาน10 คือ ญานที่3-12
วิปัสนญาน9 คือ ญานที่4-12
-แก่นญานของแต่ละญาน
1 นามรูป แยกกายแยกใจจนเห็นผู้รู้ตัว
2 ปัจย แยกเหตุแยกผล=ปัญ
3 สัมสน เห็นไตรลักสน
4 อุทยัพ เห็นเกิดดับ
5 ภังค เห็นวิปัสนปหาน
6 ภย เห็นภัยของวัต/อบาย
7 อาทีนว เห็นโอตัป
8 นิพิท เบื่อวัตแบบกึ่งโรคซึมเศร้า
9 มุญจิตะ อยากจะเปลี่ยนแปลงอย่างมาก
10 ปติสังขาร พบวิธีวิปัสนที่เหมาะกับตัว
11-13(3โสดาญาน)เกิดขณะเกิดโสดามัคผล
11 สังขารุเปกข เห็นวิปัสนสมาบัต
12 อนุโลมสัทธ3 เห็นด้วยทำตามอย่างทุ่มเท
13 โคตรภู ข้ามโคตร
14-16เรียกรวมว่ามัคผล
14 ปติมัค ปริปหาน
15 ปติผล ปริอุเบกข
16 ปัจเวกขน มัคผลทัสน
หมายเหตุ
1 ธรรมวิภาคก่อนตัวเลข (เช่น ปริญ3) พระพุทธเจ้าตั้ง
ธรรมวิภาคหลังตัวเลข (เช่น 4ปริญ) ผู้เขียนตั้ง
2 แตะคำขีดเส้นใต้เพื่อดูความหมายของคำนั้น
3 บาลีสมัยพุทธกาลไม่มีภาษาเขียน ผู้เขียนจึงใช้พยัญชนะแคร่ล่างเป็นตัวสะกดเท่าที่ดูออกว่าเป็นคำใดเพื่อให้กระชับพิมพ์ง่ายบนมือถือ
ขออภัยที่ทำให้อ่านยาก
saja4.org 